Landschap


In het Collegeprogramma 2019 – 2023 (2019) stelde het college van Gedeputeerde Staten (GS): 'Landschap en natuur hebben niet alleen ecologische, maar ook recreatieve en maatschappelijke waarde. We streven naar vermaatschappelijking van natuur en landschap. Dit betekent dat wij burgers en (toeristische) bedrijven uitdagen om bij te dragen aan het beheer van ons landschap en initiatieven op dit gebied zullen ondersteunen.'

In 2021 hebben Provinciale Staten een amendement aangenomen aan GS om een Programma Landschap op te stellen.

Landschap verbindt Limburg

Het Limburgse landschap kenmerkt zich nog met een bovengemiddeld aandeel aan natuur- en cultuurrijke landschappen. Ook heeft het Limburgs landschap een hoge maatschappelijke waarde: het landschap is van ons allemaal.

Het prachtige landschap kan de motor zijn van sociale en economische ontwikkelingen van de streek, waarbij veel ondernemers, inwoners en maatschappelijke organisaties meedoen. Het landschap is bovendien de drager van oplossingen voor de grote opgaven van deze tijd, zoals klimaatverandering, verduurzaming van de voedselvoorziening, gezond ouder worden en van de energiehuishouding. Een kwaliteitsimpuls in landschap en natuur biedt een niet te missen kans voor meer gezonde Limburgers. Juist omdat in onze provincie er nog natuur, landschap en erfgoed met kwaliteit aanwezig is, kan met gerichte ruimtelijke ingrepen en groene impulsen een gezond landschap ontstaan én in stand worden gehouden; een gezond landschap voor vitale Limburgers.

Met deze landschapsnota willen wij het belang van een kwaliteitsvol landschap in de hele provincie Limburg benadrukken, deze betekenisvolle ambitie uitspreken én een impuls geven. Dat is niet vrijblijvend; vanuit onze verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke omgeving kiezen wij als provincie ervoor ons actief in te zetten voor behoud en verbetering van die kwaliteit. Een provinciale kernopgave daarbij is de wijze waarop wij deze inzet in Limburg weten te verbinden met de grote ontwikkelingen in economie en samenleving (zoals de veranderingen in de energiehuishouding, de voedselvoorziening of de vitaliteit van het landelijk gebied en haar bewoners) die gaande zijn. In deze nota staat daarom het landschap centraal, als het verbindende element in het buitengebied waar verschillende functies elkaar ontmoeten.

Nieuwsgierig geworden? Lees de nota 'Landschap verbindt Limburg' onder het kopje 'Zie ook' op deze pagina.

Landschapsbeheer in Limburg

In juli 2021 hebben Stichting Limburgs Landschap, Staatsbosbeheer, Bosgroep Zuid Nederland, Limburgs Particulier Grondbezit, Natuurmilieu Federatie, IVN, Natuurmonumenten, LLTB en Natuurrijk Limburg de Provincie gevraagd een verkenning te starten naar de toekomst van het landschapsbeheer in Limburg. Aanleiding is onder meer de leemte die het faillissement van de Stichting Instandhouding Kleine Landschapselementen (Stichting IKL) heeft achtergelaten .

De Verkenning, die in de periode augustus 2021 – mei 2022 is uitgevoerd, is ingedeeld in 3 fasen:

  1. Richten (het structureren van het vraagstuk)
  2. Inrichten (komen tot een voorstel voor landschapsbeheer)
  3. Verrichten (uitvoering)

In het kader van deze verkenning is met een groot aantal externe partijen betrokken bij het landschapsbeheer gesproken. De bevindingen van de Verkenning hebben geleid tot het besluit van Gedeputeerde Staten om middelen beschikbaar te stellen voor een steunpunt landschapsbeheer voor de ondersteuning en coördinatie van de vele actieve vrijwilligers in het landschapsbeheer. Het steunpunt vormt tevens een aanspreekpunt voor de verschillende organisaties die daar verder bij betrokken zijn. Stichting het Limburgs Landschap werkt op dit moment aan de uitwerking van deze additionele taak en de inbedding ervan in hun organisatie. De verwachting is dat in het laatste kwartaal van 2022 de uitwerking gereed is en het steunpunt landschapsbeheer Limburg operationeel is.

Om het aanleggen, herstellen en beheren van (groenblauwe) landschapselementen en voedselbossen mogelijk te maken en te stimuleren is een subsidieregeling in voorbereiding. De openstelling van deze regeling is, uiterlijk, voorzien in het vierde kwartaal 2022.

Programma Landschap

Momenteel wordt gewerkt aan het opstellen van het Programma Landschap. Met dit programma gaan wij het Limburgs landschap de komende jaren versterken door in te zetten op de volgende doelen:

  1. Behoud door bescherming van het Limburgs Landschap
  2. Beheer van het Limburgs landschap
  3. Aandacht voor bevordering van het landschap via de grote programma’s en transities waaronder de landbouw- en energietransitie
  4. Beleving van het landschap, waarbij de intrinsieke waarde van het landschap voor alle Limburgers essentieel is.

Vaststelling door GS van het Programma Landschap is in december 2022 voorzien.

Nationaal Landschap Zuid-Limburg

Het landschap van Zuid-Limburg is zo uniek dat het sinds 2005 de status van Nationaal Landschap draagt. Jaarlijks bezoeken zo’n 13 miljoen mensen het Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Hiervan bezoekt 70% Zuid-Limburg specifiek voor het landschap. Om de kwaliteit van het landschap op peil te houden is het programma Nationaal Landschap Zuid-Limburg 'Landschap in het hart van de samenleving' opgesteld.

De volgende stap is het komen tot een concrete uitvoering van het programma. De Provincie speelt hierin een verbindende rol. Samen met de regio werken aan een duurzaam Nationaal Landschap Zuid-Limburg.

Betrokken partijen

Bij het Nationaal Landschap Zuid-Limburg zijn verschillende partijen betrokken. Naast de Provincie Limburg zijn de volgende partijen als stakeholder betrokken

  • Gemeentes van Zuid-Limburg
  • Staatsbosbeheer
  • Stichting het Limburgs Landschap
  • Natuurmonumenten
  • Limburgse Land- en Tuinbouwbond
  • Natuur en Milieufederatie Limburg
  • Recron
  • Visit Zuid-Limburg
  • Waterschap Limburg
  • IVN Natuureducatie

Handvat Kernkwaliteiten Nationaal Landschap Zuid-Limburg (NLZL)

De kernkwaliteiten van het landschap zijn de waarden die zorgen voor herkenbaarheid en onderscheid van de landschapstypen. Het doel van het Handvat is om informatie over de kernkwaliteiten van NLZL eenduidig te ontsluiten en praktisch toepasbaar maken ter ondersteuning van het integraal ontwerpen van een ruimtelijke ontwikkeling. Het Handvat bestaat uit twee onderdelen; een GIS-viewer en een naslagwerk waarin de informatie uit de GIS-viewer gebundeld is en verdiepende informatie wordt geboden over bepaalde onderwerpen. Deze informatie is ook op te vragen in de viewer .

Landschapskader Noord- en Midden-Limburg

Landschap is belangrijk voor burgers, maar ook voor bestuurders en ondernemers. Niet alleen als decor, maar steeds nadrukkelijker ook als ruimte om in te werken, te wonen en te recreëren. Het is dan ook van belang om de kwaliteit te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Het Landschapskader Noord- en Midden Limburg geeft inzicht in de kernkwaliteiten van het huidig landschap, maar ook in de kansen die dat landschap biedt voor de toekomst. Daarmee kan het beleidsmakers en initiatiefnemers inspireren tot ruimtelijke ontwikkelingen die bijdragen aan een aantrekkelijker landschap.

Initiatiefnemers van zowel aan landbouw en natuur (groene), aan water (blauwe), als aan bebouwing en infrastructuur (rode) gerelateerde ontwikkelingen, kunnen aan de hand van het Landschapskader nagaan welke ontwikkelingen op een bepaalde plek landschappelijk gezien wenselijk en mogelijk zijn.

Het Landschapskader biedt een handreiking voor initiatiefnemers van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen om antwoord te geven op de motiveringsvraag van de landschappelijke kernkwaliteiten uit de Omgevingsverordening Limburg 2014. In de Omgevingsverordening bij het Provinciaal Omgevingsplan (POVI 2021) wordt de initiatiefnemer van een ruimtelijk plan gevraagd om een beschrijving te geven van de kernkwaliteiten van de te ontwikkelen locatie en haar omgeving. De initiatiefnemer geeft daarbij aan op welke wijze de voorgenomen ontwikkeling zorgt voor het behoud of de ontwikkeling van de aanwezige kernkwaliteiten en hoe eventuele negatieve effecten worden gecompenseerd.