Niet-vrijstelling grondwateronttrekkingen Natura 2000 Peelvenen

Dit kan namelijk een duidelijk negatief effect hebben op de Natura 2000-instandhoudingsdoelen. Dit betekent niet dat er helemaal geen grondwateronttrekking meer kan plaatsvinden. Maar in de meeste gevallen zal er een vergunning moeten worden aangevraagd.

Na een inspraakperiode (25 mei - 6 juli 2022) is op 13 december 2022 het gewijzigde Natura 2000-plan definitief vastgesteld door beide colleges.

Het wijzigingsbesluit Grondwateronttrekking Peelvenen, de bijbehorende kaart, de inspraaknota en het persbericht staan vermeld onder het kopje Documenten op deze pagina.

Het besluit is geen algemeen verbod

Het besluit tot aanpassing van het Natura 2000-beheerplan Groote Peel, Deurnsche Peel & Mariapeel (Peelvenen) van dec. 2017 houdt in dat de in het plan opgenomen vrijstellingsregeling van de Wnb-vergunningplicht (nu Omgevingswet) – betreffende de grondwateronttrekkingen in de bufferzone ten behoeve van beregening van open agrarische teelten - niet meer aan de orde is. Niet langer vrijstellen betekent dat de reguliere wetssystematiek uit de Omgevingswet ten aanzien van natuurvergunningen van kracht is. Er is een vergunningplicht als de activiteit leidt tot mogelijke significante gevolgen.

Het niet-vrijstellen betekent niet een algeheel verbod voor beregening op grond van de Omgevingswet. De passende beoordeling behorende bij het besluit maakt wel zichtbaar dat vanwege de cumulatieve effecten van grondwateronttrekkingen samen, er sprake kan zijn van significante gevolgen. Het onttrekken van grondwater is niet op voorhand verboden of onmogelijk, indien een initiatiefnemer kan aantonen dat zijn onttrekking zodanig gering is dat er geen significant negatieve effecten te verwachten zijn, ook niet in samenhang met andere initiatiefnemers.

Bufferzones rond de Peelvenen

We spreken in het algemeen over ‘bufferzones rond het Natura 2000-gebied Peelvenen’. Per provincie worden verschillende benamingen gehanteerd:

• In Limburg: bufferzones grondwaterafhankelijke natuur (voorheen bufferzones verdroogde natuurgebieden). Het gaat hier specifiek om de bufferzones rondom de Natura 2000-gebieden Groote Peel, Deurnsche Peel & Mariapeel (Peelvenen).
• In Brabant zijn twee type bufferzones rond Natura 2000-gebieden:
  • Attentiezone waterhuishouding met beleid voor alle waterhuishoudkundige zaken
  • Invloedzone beregening Natura 2000 met beleid over onttrekkingen (alleen De Bult).

Op het kaartje zijn de bufferzones als geheel in beide provincies afgebeeld (kijk onder 'Zie ook').

Geen vergunningen ingetrokken

De rechtsgeldige reeds eerder verleende natuurvergunningen op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb-vergunning) waren bij het ontwerpbesluit van mei 2022 bekend. Het niet-vrijstellingsbesluit betekent niet dat deze vergunningen zijn ingetrokken of ingeperkt. Tijdelijk verleende Wnb-vergunningen of Omgevingsvergunningen (in Limburg) worden beschouwd als reguliere vergunningen, tenzij er expliciet een besluit tot intrekking ervan wordt genomen.

Vergunning aanvragen

Als gevolg van het besluit is onttrekking van grondwater in de bufferzones ten behoeve van beregening van open teelten niet langer vrijgesteld. Dit betekent dat er op grond van artikel 2.7, lid 2 Wnb) een vergunningplicht geldt voor een onttrekking als significante gevolgen op voorhand niet zijn uit te sluiten. De passende beoordeling bij het besluit laat zien, dat daarbij al snel sprake zal zijn van mogelijk significante gevolgen, waardoor een vergunning nodig is. Alleen met mitigerende maatregelen of in het uiterste geval – compenserende maatregelen – kan dan een vergunning worden verkregen. Per individuele grondwateronttrekking moet worden bekeken in hoeverre dit van toepassing is. Dit betekent niet dat er geen gebruik meer kan worden gemaakt van bestaande rechten.

Agrarische open teelten

De vrijstelling vervalt voor grondwateronttrekkingen binnen de bufferzones ten behoeve van beregening van open teelten. Onder open teelten vallen alle teelten (akkerbouw, weilanden, vollegrondstuinbouw) die niet onder glas of in tunnels worden geteeld. Er is in deze teelten een continu open contact met de atmosfeer. Bedekte teelten zijn bedrijfsmatige teelten onder glas of in tunnels waarbij geen continu open contact met de atmosfeer is. Hieronder vallen ook teelten in bedekte ruimten niet zijnde kassen of tunnels.

Tunnels vallen onder bedekte teelt, mits de tunnel tijdens de gehele teelt afgesloten is en gedurende de gehele teelt blijft staan. Teelten waarbij het plastic tijdens de teelt wordt verwijderd, worden gezien als onbedekte teelt.

Intentieovereenkomst 2023 en 2024

In de intentieovereenkomst Grondwateronttrekkingen Natura 2000 Peelvenen (kijk onder 'Zie ook') maakten de provincies en waterschappen afspraken over het vernieuwen van de hydrologische systeemanalyse (HSA), over het nemen van transitiemaatregelen die leiden tot beter waterbeheer en tot minder (grond)watergebruik én over toezicht en handhaving. De Intentieovereenkomst liep af eind december 2024. Echter lopen de voorgenomen trajecten (HSA, transitiemaatregelen, toezicht en handhaving) door. In 2025 hebben de provincie Limburg en waterschap Limburg daartoe vervolgafspraken gemaakt voor de thema’s aan Limburgse zijde van de Peelvenen (kijk onder 'Zie ook'). Omdat bovenstaande trajecten nog lopen en deze verwerkt dienen te worden in het nieuwe Natura 2000-beheerplan dat zou verlopen op 5 april 2024, is het Natura 2000-beheerplan ongewijzigd opnieuw vastgesteld, waarmee de geldigheid van het beheerplan (inclusief het niet-vrijstellingsbesluit) wordt verlengd tot april 2030. Echter wordt er niet gewacht tot 2030 met het wijzigen van het beheerplan wanneer voorgenoemde resultaten beschikbaar zijn.

Geen schadevergoeding

Agrariërs die niet over een natuurvergunning of omgevingsvergunning (of bestaande rechten) voor het gebruik van de beregeningsputten beschikken, komen niet voor nadeelcompensatie in aanmerking nu er niet opnieuw in een vrijstellingsregeling wordt voorzien in het beheerplan. Er is in het oorspronkelijke Natura 2000-beheerplan Peelvenen (2017) door de provincies Noord-Brabant en Limburg geprobeerd een vrijstellingsregeling in het leven te roepen die door de bestuursrechter is vernietigd.

Het op 13 december 2022 genomen besluit betreft echter niet het intrekken/wijzigen van bestaande Wnb-vergunningen of het inperken van bestaande rechten uit het verleden. Schadevergoeding is dus in dit geval niet aan de orde.

Wat is het doel van het saneren van illegale onttrekkingen?

Grondwaterputten zonder vergunning van het waterschap zijn niet toegestaan. Deze zullen worden opgespoord en gesaneerd. Illegale putten zijn niet alleen nadelig voor de natuur in De Peelvenen, maar ook voor de landbouw. De ene gebruiker lijdt onder het illegaal oppompen van grondwater door andere gebruiker(s). Er ontstaat namelijk een daling van de grondwaterstand in omliggende percelen (droogteschade).

Als er andere (veranderde) onderdelen afwijken van de huidige waterwetvergunning, handhaven de toezichthouders daar ook op. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de voorschriften over maximale boordiepte of pompcapaciteit. Het is dan noodzakelijk om de situatie terug te brengen naar de status waarvoor de vergunning is gegeven.

Mag er nog uit oppervlaktewateren beregend worden?

Ja, als dit binnen de bestaande wet- en regelgeving gebeurt.

Voorlopige voorziening is vervallen

Met het definitieve besluit vervalt de ‘voorlopige voorziening’ van de Rechtbank. Dat betekent dat het niet-vrijstellingsbesluit vanaf de publicatiedatum ook van toepassing is op alle grondwateronttrekkingen, die per 1-1-2001 bij waterschappen geregistreerd stonden en niet beschikken over een Wnb-vergunning of ‘oud recht’.

Besluit betreft niet alleen droge jaren

Het besluit tot niet-vrijstelling is ontwikkeld op basis van analyses voor droge jaren, maar het besluit betreft ook het gebruik van niet- vergunde grondwateronttrekkingen in normale jaren. Er is in de passende beoordeling zicht verkregen dat vanwege de slechte staat-van-instandhouding op dit moment elke grondwateronttrekking (dus ook in jaren met voldoende neerslag tijdens het teeltseizoen) een significant negatief effect kan hebben.

Mag iemand putten verplaatsen?

Binnen de bestaande wet- en regelgeving is dat mogelijk mits de afstand tot Natura 2000-gebied groter wordt en de verplaatsing ook aan de criteria uit de Omgevingswet voldoet.