Gemeenten en GR’en zijn allereerst zelf verantwoordelijk voor een gezond financieel beleid. Als financieel toezichthouder willen we gemeenten en GR’en helpen met het behouden van die gezonde financiële huishouding. Dit betekent dat een gemeente kan voortbestaan, zonder financiële steun uit het Gemeentefonds. De zogenaamde artikel 12 steun (van de Financiële verhoudingswet) waarbij wordt teruggevallen op de collectieve middelen van alle andere gemeenten. Dat betekent in praktijk dat wij de eigen verantwoordelijkheid respecteren, maar reageren op risico’s die tot financiële problemen kunnen leiden.
Werkwijze
Voor het volgen van de financiële ontwikkelingen zijn naast de begroting, begrotingswijzigingen en de jaarrekening ook documenten uit de Planning en Controlcyclus relevant. Zoals de kadernota en de tussentijdse bestuursrapportages.
De nadruk ligt op de begroting, daarop baseren wij de vorm van toezicht voor het komende begrotingsjaar. De criteria waaraan wij toetsen zijn opgenomen in de Gemeentewet en in het Gemeenschappelijk financieel Toezichtkader (GTK 2020 gemeenten en GTK 2022 GR-en).
Het begrotingsonderzoek kent twee uitkomsten voor gemeenten en GR’en; repressief toezicht of preventief toezicht.
Repressief toezicht
Repressief toezicht betekent dat de gemeente haar vastgestelde begroting en begrotingswijzigingen kan uitvoeren, zonder dat de Provincie dit vooraf moet goedkeuren. Deze vorm van toezicht is standaard.
Preventief toezicht
Gedeputeerde Staten (GS) stellen preventief toezicht in als:
- de begroting naar hun oordeel niet structureel en reëel in evenwicht is en
- de meerjarenraming uiterlijk in het laatste jaar dit evenwicht niet laat zien.
GS kunnen preventief toezicht instellen wanneer de vastgestelde begroting van het komende jaar niet vóór 15 november van het lopende jaar is gestuurd en/of de vastgestelde jaarrekening van het afgelopen jaar niet vóór 15 juli van het lopende jaar is gestuurd.
Bij preventief toezicht moeten GS de begroting eerst goedkeuren, voordat de gemeente met de uitvoering kan beginnen. GS kunnen preventief toezicht instellen als de begroting of de jaarstukken te laat zijn ingezonden.
Aanvullende informatie
Themaonderzoeken
In opdracht van het vakberaad Gemeentefinanciën voeren we vanaf 2025 samen met alle 12 provincies een themaonderzoek uit. Doel van het onderzoek is een beeld te geven van de kwaliteit en de informatiewaarde van de verschillende onderdelen in de begroting van gemeenten. De themaonderzoeken worden al jaren in opdracht van het vakberaad uitgevoerd, echter mochten provincies voorheen zelf beoordelen of zij hieraan deelnamen. Vanaf 2025 zijn de onderzoeken verplicht voor alle provincies, zodat er een landelijke conclusie kan worden getrokken die voor alle provincies van toegevoegde waarde zijn. Over de uitkomsten van de onderzoeken wordt gecommuniceerd via bijvoorbeeld het landelijk jaarverslag provinciaal toezicht, de jaarlijkse rapportage namens alle provincies voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Naast deelname aan de landelijke themaonderzoeken voeren we binnen de provincie ook themaonderzoeken uit. Deze onderzoeken zijn erop gericht om meer kennis te verzamelen over gemeenten, en waar mogelijk een vergelijking te maken tussen gemeenten onderling. Een voorbeeld van een themaonderzoek dat wij al enige jaren uitvoeren is het Belastingoverzicht. Op basis van actuele ontwikkelingen zullen wij naast het Belastingoverzicht andere thema’s oppakken. In eerste instantie worden de onderzoeken uitgevoerd om een beeld te krijgen van de gemeenten voor de toezichthouder zelf. Mochten er uit het onderzoeken aandachtspunten naar voren komen die voor een breder perspectief interessant zijn, dan delen we deze kennis, liefst middels een digitaal dashboard, met gedeputeerden, gemeenten of gemeenschappelijke regelingen.
Belastingoverzicht
Een van de themaonderzoeken die wij jaarlijks uitvoeren is het Belastingoverzicht. In dit overzicht zijn de tarieven en de lastendruk van de Onroerende zaakbelasting, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing van de Limburgse gemeenten voor een meerpersoonshuishouden in kaart gebracht. De gemeentelijke lastendruk 2025 stijgt voor huurders in onze provincie met 4,93%. Eigenaren en gebruikers zien hun lasten gemiddeld met 4,03% stijgen.
Kaders voor toezicht
De provincie baseert het toezicht op een aantal wettelijke bepalingen in de Gemeentewet en enkele specifieke wetten. De gezamenlijke provincies geven voor de begrotingen van gemeenten en provincies ook kaders mee. In deze Gemeenschappelijke Toezicht Kaders (GTK) is beschreven hoe het toezicht in praktijk vorm krijgt en welke normen we daarbij hanteren. Naast het GTK gemeenten is in het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv) van november 2023 de notitie incidenteel/structureel vastgesteld. De kaderstelling uit deze notitie maakt deel uit van de actualisering (2025-2026) van het GTK Gemeenten.
Jaarlijks worden onze aandachtspunten en aanvullende richtlijnen voor het opstellen van de komende begroting opgenomen in een begrotingscirculaire. GS informeren de Limburgse gemeenten en GR’en over aandachtspunten voor het opstellen van hun komende begroting.
