Van verwilderd terrein naar levend landschap
Waar nu druivenranken, bloemen en schraal gras staan, lag jarenlang een verruigd en verbost perceel. Door die verwildering was het terrein lastig te beheren en kwam ook de natuurkwaliteit voor sommige soorten onder druk te staan. Zo liep door het gebied een mountainbikeroute, waardoor levendbarende hagedissen, die graag warmte opzoeken in open zandige plekken, regelmatig werden aangereden. Hun aantal nam daardoor sterk af. Met financiële steun van de Provincie Limburg kon het gebied opnieuw worden ingericht. De verwijderde houtige opslag is gebruikt in houtwallen, het terrein en de bodem zijn klaargemaakt voor nieuw gebruik.
Natuurherstel met oog voor bodem en biodiversiteit
Bij de inrichting is bewust gekozen voor een biologische aanpak. De steile helling krijgt weer structuur en variatie met bloemrijke vegetatie, schuilplekken voor fauna en gefaseerd maaibeheer: de ene strook gras tussen de wijnstruiken wordt gemaaid, de volgende blijft staan. Dat vergroot de afwisseling op het perceel en biedt kansen voor insecten, reptielen en ander leven dat gebaat is bij rust, dekking en voedsel.
Een veilige plek voor soorten die onder druk stonden
De natuurwinst is nu al zichtbaar. In de wijngaard leven weer meer levendbarende hagedissen. Met steun van de Provincie zijn twee leefgebieden met vuurstenen aangelegd. Daarnaast zijn er ook houtstructuren gemaakt waar de dieren vaak op worden gezien. De hazelworm, een pootloze hagedis, laat zich regelmatig zien tussen het hout en de wijnstruiken. Verder biedt het terrein ruimte aan wilde bijen, vlinders, roodborstjes, konijnen, reeën, vossen en incidenteel wilde zwijnen. Door bewust te kiezen voor wilde bijen en bloemrijke beplanting wordt gewerkt aan een hoge biodiversiteit, wat weer positief doorwerkt in de bodemkwaliteit.
De wijngaard als buitenlokaal
Wat deze wijngaard extra bijzonder maakt, is dat natuur hier wordt gebruikt om jongeren te bereiken. Jeugd en educatie staan centraal. Van basisschool tot universiteit worden leerlingen betrokken bij de vraag wat er leeft in de bodem, welke planten en dieren hier voorkomen en hoe natuur en beheer elkaar beïnvloeden.
Voor basisscholen zijn er vier keer per jaar activiteiten. Leerlingen krijgen eerst les op school en gaan daarna buiten aan de slag met thema’s die passen bij het seizoen, zoals humusvorming in de winter of bloemen en wilde bijen in de zomer. Ze gaan zelf druiven persen, zoeken paddenstoelen, doen quizzen en onderzoeken het bodemleven.
Voor middelbare scholieren en andere jongeren is er ruimte voor verdieping. Zij onderzoeken bijvoorbeeld hoe je kunt voorkomen dat dieren straks de druiven op gaan eten, maken informatieborden of brengen met meetpalen in kaart hoe processen op een steile helling verlopen. Juist die koppeling van praktijk, onderzoek en eigenaarschap maakt de plek zo sterk als leeromgeving.
Tegelijk kijken de initiatiefnemers vooruit en maken plannen om samen met jongeren te kunnen gaan onderzoeken wat regeneratieve landbouw op deze plek zou kunnen betekenen. Niet als voldongen feit, maar juist als leer- en onderzoeksvraag: wat is hier mogelijk, hoe versterk je bodem en biodiversiteit verder en is dat op dit relatief kleine perceel haalbaar?
Verwondering als begin van betrokkenheid
De initiatiefnemers merken dat verwondering de beste ingang is om jeugd te bereiken. Kinderen die eerst afwachtend beginnen, raken al snel enthousiast als ze insecten vinden, bloemen herkennen of ontdekken hoeveel leven er in de bodem zit. Vanuit die nieuwsgierigheid ontstaan vragen, gesprekken en nieuwe ideeën.
Dat is niet alleen mooi om te zien, maar ook relevant voor de toekomst van natuur en landschap. Want wie op jonge leeftijd ervaart hoe bodem, biodiversiteit en beheer samenhangen, ontwikkelt begrip en betrokkenheid die veel verder reiken dan één project of één schoolbezoek. Achter die ontwikkeling schuilt bovendien veel inzet van de mensen die deze plek dragen. De wijngaard is opgebouwd en wordt onderhouden door initiatiefnemers en vrijwilligers die hier elke week tijd, energie en zorg in steken.
Investeren in natuur is investeren in de toekomst
De droom voor de komende jaren is helder: een wijngaard die met de opbrengst van de wijn zelfstandig kan bijdragen aan educatie, met blijvende verbindingen met scholen en opvolgers die het werk kunnen voortzetten. Zo groeit dit project uit tot veel meer dan een wijngaard.
Het is een plek waar zichtbaar wordt wat investeren in natuur kan opleveren. Meer biodiversiteit, meer landschappelijke kwaliteit, meer kennis en meer verbondenheid tussen mensen en hun omgeving. En misschien is dat wel de belangrijkste opbrengst van allemaal: dat hier, op een helling in Sittard, letterlijk wordt gewerkt aan een Limburg dat mooier en rijker wordt doorgegeven aan de volgende generaties.
