Slot Schaesberg


‘Geschiedenis in uitvoering’, staat te lezen op de donkerrode gevel van het bezoekerscentrum van Slot Schaesberg in Landgraaf. De 17e eeuwse waterburcht wordt op ambachtelijke wijze geheel in zijn oude glorie hersteld.

Tijdens de herbouw worden uitsluitend materialen en technieken gebruikt die driehonderd jaar geleden ook voorhanden waren. Pionierswerk, want er ligt geen blauwdruk voor het herbouwen van kastelen uit de Maaslandse Renaissance. Het is een innovatief experiment dat naar verwachting twee decennia duurt en waarin erfgoed, ambacht en de rijke Limburgse historie elkaar vinden.

Familie van Schaesberg

De geschiedenis van het strategisch gelegen landgoed is terug te voeren tot de late middeleeuwen. Voordat het huidige Slot Schaesberg er stond, liet Willem II van Retersbeek-Schaesberg er al een burcht bouwen. De fundamenten van die 15e eeuwse burcht werden later door Johan van Schaesberg gebruikt om het nieuwe slot op te bouwen dat in 1650 flink uitgebreid werd. De heerlijkheid Schaesberg werd een baken van rust en veiligheid in de omgeving: de familie van Schaesberg zorgde er handig voor dat het gebied buiten schot bleef als er weer eens een oorlog gevoerd werd. Toen de laatste telg uit het geslacht van Schaesberg in 1733 overleed, kwam het slot leeg te staan en trad het verval in.

Bezieling

Het gebouw is anno 2017 in slechte staat: een van de torens is nog voor een klein deel intact, maar de rest is gesloopt of door de tand des tijds zwaar aangetast. Rondom de ruïnes van deze ooit zo belangrijke burcht is echter een voortdurende bedrijvigheid. Vrijwilligers, scholieren en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt hebben de plek omarmd en werken er dag in dag uit belangeloos en met zichtbare bezieling om het slot een tweede leven te geven. ‘Het is geen normaal bouwproject,’ zegt evenementencoördinator Peter Pauwels. ‘Bij een regulier bouwproject werk je zo snel mogelijk. Hier gaat het om zorgvuldigheid, liefde en authenticiteit. Alles moet kloppen.’

Toegangstoren

Pauwels is vrijwilliger bij het slot en heeft zich inmiddels stevig ingegraven in de geschiedenis van Slot Schaesberg.

Het kasteel is gebouwd in meerdere fasen. Onder de grond zitten resten die erop wijzen dat het kasteel voorlopers had.

Wanneer de eerste steen precies gelegd is, is nog niet bekend. ‘Op dit moment doen we archeologisch onderzoek op de plek waar de toegangstoren heeft gestaan. Dan komen we er hopelijk ook achter uit welk jaar de oudste bebouwing is.’ De herbouw van de toegangstoren staat bovenaan het verlanglijstje van de stichting. Op dit moment is alleen het fundament van de toren zichtbaar, maar met hulp van vrijwilligers, de erfgoedspecialisten van BOEi en met steun van de Provincie Limburg, moet de kenmerkende toren weer uit zijn as herrijzen.

Smederij

Vlak bij het fundament van de toren stookt smid Chris van Haaften een stevig vuur in een gietijzeren kachel. Zijn leven lang werkte hij als ijzersmid en ook na zijn pensioen kan hij het ambacht niet loslaten. ‘Ik ben hier bijna iedere dag,’ zegt de goedlachse zeventiger, ‘ook als het koud is. Dat vuur houdt me wel warm.’ Het hang- en sluitwerk, de spijkers en muurankers komen allemaal uit het vuur van Van Haaften en worden geproduceerd volgens 17e eeuwse standaarden. Hij is zeker niet de enige ambachtsman die zich op het project heeft gestort. Steenhouwers, meubelmakers, metselaars, koperslagers en schilders zijn bij het project betrokken om alles zo authentiek mogelijk te vervaardigen. Niet alleen om Slot Schaesberg te herbouwen, maar ook om kennis op te doen voor de restauratie van andere waardevolle erfgoedobjecten.

Waardevol

‘Het Project Slot Schaesberg, zoals het officieel heet, heeft op allerlei manieren waarde,’ zegt Pauwels. ‘We leren, experimenteren, helpen mensen om hun draai te vinden in de maatschappij of op de arbeidsmarkt en zijn tegelijkertijd bezig met een bijzonder waardevol stuk erfgoed.’ Wie een stap zet op het bouwterrein ziet dat de geschiedenis actueler is dan ooit en dat Slot Schaesberg leeft. Met een bijzondere geestdrift reconstrueren de betrokkenen de geschiedenis aan de hand van materialen, technieken en ambachten. Een experiment dat een voorbeeld is voor toekomstige erfgoedprojecten en voor velen tot de verbeelding spreekt.

De renovatie van Slot Schaesberg wordt ondersteund door de Provincie Limburg. De komende tijd belicht de Provincie Limburg enkele beeldbepalende Limburgse monumenten en de mensen die zich inzetten voor deze waardevolle schakels naar de geschiedenis.

Het erfgoed in Limburg vertelt het verhaal van onze provincie. De talloze kerken, kloosters, hoeves, molens en kastelen hebben door de geschiedenis heen altijd een belangrijke rol gespeeld in het leven van mensen. De Provincie Limburg ziet het als een van haar belangrijkste taken om deze monumenten voor de toekomst te behouden. Daarom heeft verantwoordelijk gedeputeerde Hubert Mackus een subsidieregeling in het leven geroepen voor monumenten die acuut gerestaureerd moeten worden. De restauratieregeling en de bijbehorende voorwaarden zijn te vinden via de website van de Provincie Limburg.