Een erfenis van waarde


Wat zou Limburg zijn zonder monumenten? Een arme bedoening. Gedeputeerde Hubert Mackus ziet het in stand houden en beschermen van het Limburgse erfgoed als een van zijn belangrijkste opgaven. Niet alleen vanuit de functie die hij bekleedt, maar ook vanuit een persoonlijke passie. De gedeputeerde roept daarom alle betrokken partijen op om gebruik te maken van Provinciale regelingen die het erfgoed in Limburg veilig moeten stellen. Mackus is er stellig over:

dat wat waarde heeft, moet behouden blijven

Het Limburgse erfgoed is een visuele, tastbare verbinding met de culturele en religieuze historie van de streek. Het zijn gebouwen die soms fier uittorenen boven het Limburgse landschap of juist omsloten zijn door natuur of stad. Kloosters, kerken, abdijen, molens en hoeves die gedurende de geschiedenis steeds een andere rol hebben gespeeld in de samenleving, maar hun waarde immer hebben behouden. Al deze gebouwen samen vertellen volgens Mackus het verhaal van Limburg. ‘De aanwezigheid van de Romeinen en de Spanjaarden, het rijke roomse leven en de mijnindustrie: het ligt allemaal besloten in de meer dan vijfduizend monumentale gebouwen die Limburg rijk is.’

Waardevol

Mackus ziet het als taak van de provincie om als een goed rentmeester zorg te dragen voor het behoud van materieel erfgoed. ‘De wijze waarop je met je verleden omgaat, zegt veel over het beschavingspeil. De regelingen die we binnen de provincie hebben ingesteld, moeten bijdragen aan het behoud van al deze buitengewoon waardevolle gebouwen.’ Het beschermen van het Limburgse erfgoed komt bij de gedeputeerde ook voort uit een diepgewortelde overtuiging. ‘Wij dragen een verantwoordelijkheid die zich uitstrekt over generaties: naar het verleden, maar vooral naar de toekomst. We zijn het aan toekomstige Limburgers verplicht om hierin te investeren. Dat wat waarde heeft, moet waardevol behouden blijven.’

Regelingen

In de erfgoedregelingen van de Provincie Limburg staat vooral de samenwerking tussen stakeholders centraal: eigenaren van erfgoed, gemeenten, vrijwilligers en omwonenden, maar ook bijvoorbeeld de Stichting Limburgs Landschap en het Huis voor de Kunsten. Volgens Mackus moeten zij de krachten bundelen en aan de slag gaan met het erfgoed. ‘De Provincie wil partijen actief gaan ondersteunen met bijvoorbeeld de subsidieregeling Klein Erfgoed en de Restauratieregeling. Die regelingen zijn er, maar worden nog te weinig gebruikt.’

Toekomstproof

Camille Oostwegel (erfgoedexpert en hotelier) zet zich al jaren in voor het duurzaam behoud van erfgoed in Limburg. Ook hij ziet in de gebouwen vooral een verhaal dat vraagt om gelezen te worden. ‘Een monument is een levend stuk geschiedenis. Je kunt het niet alleen bekijken, maar je kunt er ook instappen. Ze laten de tijdgeest spreken. Daarnaast vormen de gebouwen een wezenlijk onderdeel van de toerismesector in Limburg en verhogen ze zelfs de levenskwaliteit.’ De aanpak van Oostwegel mag volgens Mackus gerust voorbeeldstellend genoemd worden voor andere erfgoedprojecten. ‘Camille Oostwegel bevindt zich wat dat betreft in de absolute voorhoede,’ meent de gedeputeerde. ‘Hij zorgt er niet alleen voor dat een waardevol gebouw behouden blijft, maar ook dat het een nieuwe functie krijgt. Dat is in een notendop wat ik met mijn beleid ook wil bereiken: ik wil monumenten toekomst-proof maken.’

Roots

De wapenfeiten van Oostwegel liegen er niet om. Hij verbouwde met uiterst veel zorg en aandacht onder andere het iconische Kruisherenhotel in Maastricht en het sprookjesachtige Château St. Gerlach in Houthem. ‘Deze gebouwen zijn door de geschiedenis heen gerijpt. Ze raken, zonder dat we er altijd van bewust zijn, aan de roots van de mens,’ zegt Oostwegel. Dat laatste merkt hij vooral tijdens het restauratieproces. ‘Erfgoed is van iedereen. Omwonenden voelen zich buitengewoon betrokken bij de gebouwen en tonen bijzondere interesse.’

Het Limburgs Landschap

Hoe je landschap en groen aan monumenten kunt verbinden ziet Mackus bij Stichting het Limburgs Landschap. Bijvoorbeeld in Beek bij de Oude Pastorie. ‘De restauratie van het monument door Het Limburgs Landschap is gekoppeld aan de ontwikkeling van het bezoekerscentrum met horeca. Dat is integraal werken. Laat mensen ineens van het stedelijke Beek naar het Heuvelland kijken. Dankzij het slim inzetten van een monument is het echt een poort tot het Heuvelland geworden.’

Open Monumentendag

De populariteit van monumenten in Limburg blijkt ook uit het grote aantal bezoekers dat jaarlijks afkomt op de Open Monumentendag, die dit jaar plaatsvindt op zaterdag 9 en zondag 10 september. ‘De aantrekkingskracht van erfgoed is groot,’ zegt Marianne van der Elsen van het Huis voor de Kunsten. ‘Mensen zien de kerken, molens en kastelen als een beeldbepalend onderdeel van hun stad of dorp en zijn bereid om zich als vrijwilliger in te zetten voor het behoud van deze gebouwen.’ Volgens van der Elsen zijn ze ook tekenend voor het Limburgse Landschap. ‘Monumenten hebben Limburg gevormd. Doordat ze vaak op strategische plekken zijn gebouwd en er routes naartoe zijn aangelegd, hebben ze een belangrijke invloed gehad op de vorming van het landschap.’