Direct naar hoofdmenu / zoekveld
Home / Bestuur

Bestuur

In 1579 sloten zeven provincies de Unie van Utrecht. Daarmee ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën. De Unie kende de Staten-Generaal, het overleg van afgevaardigden van de zeven verschillende Provinciale Staten. Nog altijd heet het parlement (Eerste en Tweede Kamer) officieel de Staten-Generaal. Dat de statenleden de leden van de Eerste Kamer kiezen, is dus ook al een eeuwenoude traditie. Na de Franse tijd (1795-1813) werd Nederland een koninkrijk en werd de oude provinciale indeling hersteld.

De grondwet van 1814 en de Provinciale Wet van 1850 legden de taken en bevoegdheden van de provincies vast. De huidige verhouding tussen gemeenten, provincies en het rijk vindt zijn oorsprong in de grondwet van 1848, geschreven door Thorbecke. Bestuurders en politici spreken graag over het 'Huis van Thorbecke' als zij het hebben over de onderlinge verhoudingen en relaties van rijk, provincies en gemeenten. De zeven provincies van 1579 kregen later gezelschap van Noord-Brabant en Limburg. Daarna kreeg ook Drenthe de provinciale status. In 1840 werd de provincie Holland gesplitst. Flevoland, de jongste en twaalfde provincie, bestaat sinds 1986.

Het provinciebestuur bestaat uit Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en de Commissaris van de Koningin.

Provinciale Staten zijn vergelijkbaar met de Tweede Kamer of de gemeenteraad. Zij zijn het hoogste orgaan van de provincie en bepalen in hoofdlijnen wat de provincie doet. De leden van Provinciale Staten worden één keer in de vier jaar gekozen door de burgers van de provincie.

Gedeputeerde Staten worden gekozen door Provinciale Staten. Zij zijn te vergelijken met het kabinet (ministers en staatssecretarissen) en met het College van Burgemeester en Wethouders in een gemeente.

De Commissaris van de Koning wordt, net als een burgemeester, niet gekozen maar benoemd door de Kroon (Koning en ministers).

Het bestuur in de provincies wordt ondersteund door de ambtenaren. Zij bereiden de plannen voor en voeren de besluiten van het bestuur uit. Aan het hoofd van de provinciale organisatie staat een provinciesecretaris/algemeen directeur. Hij is aanwezig bij alle collegevergaderingen en ondertekent samen met de Commissaris van de Koning de besluiten van Gedeputeerde Staten. Het College van GS benoemt de provinciesecretaris.

De provincies vormen de schakel tussen de gemeenten en het rijk en worden daarom het middenbestuur genoemd. Ze voeren simpel gezegd de taken uit die voor gemeenten te groot zijn en voor het rijk te klein. De provincies werken veel samen met de andere overheden (rijk, gemeenten en waterschappen) en met bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Eén van de belangrijkste provinciale taken is de inrichting van de ruimte. De provincie bepaalt in hoofdlijnen of steden en dorpen kunnen uitbreiden, waar bedrijventerreinen en kantorenparken mogen worden aangelegd.

Minder bekend is dat de provincie ook zorgt voor een goede bereikbaarheid van de steden, dorpen en het platteland. Denk maar aan de streekbussen en de regiotaxi. Ook zorgt de provincie dat mensen in hun vrije tijd er op uit kunnen door het aanleggen van natuurgebieden, fietsroutes en het subsidiëren van culturele activiteiten als popfestivals of tentoonstellingen.

Een veilige en schone leefomgeving is voor iedereen van belang. Daarom zorgt de provincie voor schoon zwemwater, roetfilters op bussen, uitstootbeperkende maatregelen voor bedrijven, veilige routes voor vrachtwagens met gevaarlijke stoffen en ambulances die snel ter plaatse kunnen zijn.

Commissaris van de Koning

De Commissaris van de Koning wordt voor perioden van zes jaar benoemd door de Kroon. Hij is voorzitter van Provinciale Staten en voorzitter/lid van Gedeputeerde Staten. Hij doet onder meer aanbevelingen voor de benoeming van burgemeesters, adviseert over koninklijke onderscheidingen, is betrokken bij politiebijstand voor handhaving van de openbare orde, coördineert bij rampen waarbij meer gemeenten zijn betrokken en behartigt de belangen van de provincie in tal van zaken. De Commissaris van de Koning vergezelt vaak leden van het Koninklijk Huis bij hun bezoeken aan de provincie. De Commissaris van de Koning is voorzitter van Provinciale Staten én van Gedeputeerde Staten.

In Limburg wordt de Commissaris van de Koning ook wel 'Gouverneur' genoemd. Vanaf 1616 tot 1794 woonden de militaire Gouverneurs van de vesting Maastricht in een ambtswoning genaamd 'Gouvernement'. In datzelfde huis ging in de tijd van Koning Willem I de 'Gouverneur des Konings’ wonen. Het huis bleef gewoon 'Gouvernement' heten. De Provinciale Wet uit 1850 verving de titel van 'Gouverneur' door 'Commissaris'. De Commissaris des Konings bleef echter in het Gouvernement wonen en gewoontegetrouw werd de Commissaris des Konings nog 'Gouverneur' genoemd. En bleef door de jaren heen zo genoemd.
De gebouwen die daarna voor het Provinciaal Bestuur zijn gebouwd hebben ook de naam 'Gouvernement' gekregen. Zowel het Gouvernement aan de Bouillonstraat (1934), nu hoofdzetel van de Universiteit Maastricht, als het in 1986 geopende Gouvernement aan de Maas in Randwijck.

Provinciale Staten

Provinciale Staten is het algemeen bestuur van de provincie. De leden van deze volksvertegenwoordiging worden iedere vier jaar rechtstreeks door alle kiesgerechtigde inwoners van de provincie gekozen. Het aantal Statenleden varieert naar gelang het inwonertal van elke provincie. De Staten vergaderen nagenoeg elke maand. Deze vergaderingen zijn openbaar.
Voor de verschillende deeltaken van het provinciaal beleid, hebben Provinciale Staten commissies gevormd ter voorbereiding van hun maandelijkse zittingen.
De vergaderingen van deze statencommissies zijn ook openbaar. De Provinciewet zegt dat 'aan de Staten de regeling en het bestuur van de huishouding der Provincie wordt overgelaten'. In dit kader geven Provinciale Staten hoofdlijnen aan. Zij bepalen het algemene beleid van de Provincie. De functie van Provinciale Staten is te vergelijken met die van de gemeenteraad op lokaal niveau. Zij houden toezicht op het dagelijks bestuur, dat door Gedeputeerde Staten wordt uitgeoefend.

De Staten stellen de provinciale begroting vast. Ook stellen zij verordeningen (zeg maar provinciale wetten) vast. Enkele voorbeelden zijn de Algemene Subsidieverordening en de Provinciale Milieuverordening Limburg. Op het gebied van met name de ruimtelijke ordening zijn Provinciale Staten verantwoordelijk voor het Provinciaal Omgevingsplan Limburg. De leden van Provinciale Staten van alle provincies samen kiezen eens in de vier jaar de leden van de Eerste Kamer der Staten Generaal. Provinciale Staten van Limburg noemen zich het Limburgs Parlement.

Gedeputeerde Staten

Gedeputeerde Staten is het dagelijks bestuur van de Provincie. De gedeputeerden kunnen zowel vanuit of van buiten de Provinciale Staten komen.
Provinciale Staten bepalen de hoofdlijnen van bestuur en controleren de uitvoering. Gedeputeerde Staten zijn verantwoordelijk voor de dagelijkse uitvoering van de politieke besluiten. Ook hebben zij eigen taken, met daarbij een aantal door Provinciale Staten overgedragen bevoegdheden. Vanwege de vele uiteenlopende onderwerpen hebben de leden van GS een werkverdeling gemaakt. Hierdoor kan ieder lid aan zijn/haar takenpakket (of portefeuilles) bijzondere aandacht geven. De beslissingen worden samen genomen. Er is een gezamenlijke collegiale verantwoordelijkheid.
Gedeputeerde Staten voeren verder rijksregelingen uit, verlenen vergunningen en subsidies, houden toezicht op de financiën van de gemeenten en beheren de eigendommen van de Provincie. De wekelijkse vergaderingen van het College zijn niet openbaar, hun besluiten doorgaans wel.

In maart 2003 werd het dualisme op provinciaal niveau ingevoerd. Dat betekent dat de leden van het College van Gedeputeerde Staten (GS) geen lid meer zijn van Provinciale Staten (PS).

Share |

Uitgelicht


Zoeken